Later meer

Een democratie kan slechts in stand blijven wanneer ze een grondwet heeft, en waarbij op de naleving ervan wordt toegezien door een constitutioneel hof. Een grondwet is inderdaad geen vodje papier, dixit Leo Tindemans, maar schept een hogere rechtsorde die generaties dient te overleven.

Een wezenlijk deel van de grondwet zijn een aantal fundamentele rechten die toekomen aan de burger. Oorspronkelijk waren dit meestal weerstandsrechten, met name rechten om zich tegen een onredelijke overheid te beschermen, zoals uiteraard het recht op leven maar ook het recht op een eerlijk proces, het recht op vereniging, op vrijheid van meningsuiting en zo verder. De laatste decennia is er evenwel ook een evolutie om zogenaamde “positieve” rechten op te nemen, zoals het recht op arbeid, het recht op leefbare en degelijke bewoning enzoverder. De voorstanders van deze rechten mogen dan wel prijzenswaardige doelen voor ogen hebben, mijn inziens moeten dergelijke rechten niet in de grondwet opgenomen worden. Bovendien kan er zelfs niet gesproken worden over “rechten”, maar eerder over te verwezenlijken beleidslijnen door de overheid. In zekere zin is bijvoorbeeld het fundamentele recht op arbeid dus geen individueel recht maar een collectief.

In het hierbij opgenomen artikel wordt de constitutionele bescherming van de economische vrijheid besproken, waarbij een vergelijking wordt gemaakt tussen de Verenigde Staten en de Europese Unie. Zoals blijkt, is de economische vrijheid geen “positief recht” maar een weerstandsrecht. Het gaat namelijk om het recht om een beroep of een bepaalde activiteit uit te oefenen, zonder dat de overheid deze op onredelijke of disproportionele wijze inperkt.    Uit de analyse blijkt dat de constitutionele bescherming van de economische vrijheid niet zo voor de hand ligt en niet altijd of meestal niet wordt aanvaard.  De economische vrijheid komt immers vaak in conflict met overheidsmaatregelen die andere prijzenswaardige doelen willen behartigen, zoals consumentenbescherming, de nationale gezondheid, het milieu enzoverder.  Maar de overheid is niet altijd zo correct of proportioneel in zijn uitvoering en zondigt ook wel eens (of meerdere keren…) aan monopolisering en corporatisme.  

Het artikel snijdt een aantal zeer interessante juridische (en filosofische) concepten en arresten aan, zowel van de Verenigde Staten als van de Europese Unie, zoals de “substantive due process clause”, het arrest “Lochner”, de gebuisde “grondwet” van de Europese Unie en het handvest van grondrechten, de juridische school van “Originalism”,  de periode van de “Warren” en “Burger”-courts van het Amerikaans Hooggerechtshof, een reflectie naar Hayek, en nog veel meer.  

Wie op het artikel stuit en het interessant vindt en het wil citeren, stel ik de volgende wijze van citatie voor: “N.RAEMDONCK, “De economische vrijheid en de grondwet”, geraadpleegd op nicolasraemdonck.wordpress.com, met dan de verwijzing naar het juiste randnummer.    De auteursrechten berusten en blijven in mijne hoofde.

Link: De economische vrijheid en de grondwet

Gewezen president George W. Bush werd door heel wat cartoonisten als een aap afgebeeld. Blijkbaar vonden ze dit enorm denigrerend en de ideale wijze om de vermeende domheid van de vroegere president in een cartoon uit te beelden.  Zo schiep de Britse cartoonist Steve Bell daar enorm veel plezier in. Steevast beeldt hij Bush af als aap.

Anderen vinden het dan weer geweldig om foto’s van Bush te vergelijken met die van een Chimpansee.    Hun creativiteit kent echt geen grenzen: zo hebben ze er zelf een site rond gebouwd.  De gelijkenissen zijn uiteraard treffend voor een gelijkgezinde. 

Ik applaudisseer voor deze cartoonisten: spotten met politici kan enkel vrijuit in een democratie.   Zij maken voluit gebruik van hun recht van vrije meningsuiting. 

Er is ook nooit enige ophef over deze cartoons geweest.   Amerikaanse conservatieven zullen hun schouders opgehaald hebben, terwijl linkse Amerikanen, tegenstanders van Bush, en heel wat Europeanen zaten te glunderen.  

Spotten mag dus, spotten met politici zeker, hen afbeelden als dier en meer bepaald als aap ook, tenzij je Barack Obama heet uiteraard.   De rechtse krant de New York Post heeft het aan de levende lijve mogen ondervinden.

In de bewuste cartoon wordt Obama niet afgebeeld als een aap.  Het is cynische verwijzing naar het economische reddingsplan van de Amerikaanse regering.  Blijkbaar vond de cartoonist dat enkel een krankzinnig geworden aap dergelijk plan kon neerschrijven of dat de auteurs zich toch in een gelijkaardige staat als die aap bevonden op dat moment.  Obama zelf wordt dus niet rechtstreeks geviseerd.

Uiteraard is het zo dat cartoons van apen met welke verwijzing dan ook naar de zwarte gemeenschap gevoelig ligt.  In het verleden hanteerde men dergelijke cartoons om racistische theorieën verkondigen.  Gedurende de laatste Amerikaanse presidentiële campagne circuleerden er bijvoorbeeld zelfs T-shirts die Obama als een aap afbeelden.  Dergelijke T-shirts hadden duidelijk een racistische inslag, waarbij de volledige zwarte gemeenschap gelijkgesteld werd met een aap.  Persoonlijk vind ik deze praktijken zeer laag bij de grond en verwerpelijk, zoals elke vorm van racisme.

De cartoon van de New York Post daarentegen is een cartoon als een ander.  Ongelukkig gekozen misschien en al bij al ook niet grappig.   Een racistische uiting vind ik er niet in terug.  Voorgaande beschrijving kan ik echter evengoed toepassen op de cartoons van Steve Bell of op de site van Bush en de Chimpansee, maar daar is er nooit veel heisa over geweest….

Na de zoveelste vileine column over de Vlaamse burger neergepend door het pseudoniem Serge in het Waalse dagblad Le Soir besloot een parate Vlaamse nationalist klacht in te dienen bij het CGKR (Centrum voor Gelijkheid van Kansen en Racismebestrijding).  Dit mag alvast een vreemde wending lijken aangezien het CGKR vervloekt wordt in bepaalde rechtse middens en aldaar bestempeld wordt als een Belgische Gestapo. 

Aan overdrijving geen nood uiteraard, maar de opsporing (en het geven van de aanzet tot een mogelijke vervolging) door het CGKR van meningen die sterk afwijken van de multiculturele norm, ligt de auteurs van deze meningen en hun rechtse sympathisanten zwaar op de maag.  Bijgevolg wordt het CGKR door hen in elk mogelijk vlugschrift (op het internet of daarbuiten) gehekeld en wordt meestal de afschaffing ervan geëist. 

Inconsequent

Het is dan ook merkwaardig en in tegenstrijd met hun eigen opvattingen dat ze dan beroep doen op het CGKR om zelf een klacht in te dienen.  Weliswaar niet tegen bijvoorbeeld een anti-migranten discours maar wel tegen de rabiate anti-Vlaamse berichtgeving in sommige Waalse en Brusselse media.  Hiermee heb ik uiteraard niet gezegd dat onze parate Vlaming die tegen Serge een klacht heeft ingediend, voorheen anti-multiculturele parabels zou hebben neergeschreven, maar wel dat ik veronderstel dat hij het CGKR niet genegen is.  In dat geval is zijn houding dan ook enorm tweeslachtig.  Evenwel is hij niet alleen want hij heeft illustere voorgangers.  Denk maar aan de alom bekende Hugo Coveliers, N-VA’er Bart Dewever en zovele anderen. 

Het zijn allemaal Vlaamse varianten van de actie van de libertarische professor Robert Nozick.  De schrijver van Anarchy, State and Utopia, waarin hij pleit voor een minimale staat, hanteerde tegen een vervelende verhuurder de Amerikaanse wetgeving op de huurprijzencontrole (die maximumhuurprijzen vaststelt).   Voor deze toevlucht tot een wetgeving die zwaar gecontesteerd werd door liberalen, werd Nozick zwaar bekritiseerd omdat het zeer inconsequent was met zijn eigen opvattingen.  Dezelfde kritiek is toepasbaar op de klachten door rechtse politici en sympathisanten.  Wie het CGKR wil afschaft zien, moet er geen toevlucht tot nemen. 

Nutteloze poging

Maar vooral, wat tracht of denkt men met deze klachten te verwezenlijken?  Wat er ook mag gehoopt worden, de opposanten van het CGKR zullen bedrogen uitkomen.  Immers, als het CGKR de klacht afwijst (wat hoogstwaarschijnlijk is) is bewezen dat het CGKR er enkel is om minderheden (andere dan de inwoners van de Duitstalige Gemeenschap) te beschermen door het afstraffen van een hen vijandig discours.  Doch dat wisten het kleinste kind toch al.  Om dit te bewijzen waren al die klachten bij het CGKR toch niet nodig?  Bovendien was het één van de voornaamste redenen in bepaalde rechtse middens om op de eerste plaats voor de afschaffing van het CGKR te pleiten.     

Ook de tweede, meest onwaarschijnlijke optie, met name dat het CGKR de klacht gegrond verklaart, zal de rechtse zaak niet behartigen.  Integendeel, het nut en de doeltreffendheid van het CGKR wordt dan voor velen bewezen waardoor het CGKR in zijn bestaanrecht wordt bevestigd.

Wie het CGKR wil bestrijden, doet dit bijgevolg alvast via een andere weg, zoals het steunen van het verzoekschrift tot vernietiging van de recente wetswijziging van de anti-racismewet bij het Constitutioneel Hof.

Vlaamse ‘Afkomst’?

Het enige interessante aan een klacht tegen een anti-Vlaams discours bij het CGKR is de motivatie van het Centrum om deze af te wijzen, alhoewel we die ook al kunnen lezen hebben naar aanleiding van de klacht (door Dewever ‘aangifte’ genoemd). 

In een mededeling op haar website in juli 2008 zet het CGKR uiteen waarom aan de aangifte van Dewever geen verder gevolg wordt gegeven.  Eén van de voornaamste argumenten van het CGKR om de klacht af te wijzen, is op zijn minst wel zeer merkwaardig te noemen: het Centrum verwijst naar talloze klachten over vermeend ‘racisme ten aanzien van de gemeenschap waartoe hij (de aangever) behoort’.  In de anti-racisme-wet staat immers duidelijk dat niet aangezet mag worden tot discrimatie op basis van afkomst.  Volgens de aangevers (van Vlaamse afkomst dus) wordt er aangezet tot racisme tegen de Vlamingen louter omdat ze Vlaming zijn of anders gezegd, omwille van het feit dat ze geboren en opgevoed zijn binnen de Vlaamse gemeenschap.

In de visie van het CGKR is dergelijke interpretatie van het begrip “afkomst” verkeerdelijk.  Het Centrum doet daarvoor beroep op de parlementaire besprekingen bij de anti-racismewet.  Daaruit zou blijken dat het begrip “afkomst” werd ingevoerd ter bescherming van niet praktiserende Joods medeburgers.’   Krachtig besluit het CGKR aldus dat het niet kan toegepast worden op Vlamingen en Walen.

Wel, mijn inziens snijdt deze redenering geen hout.  De letterlijke tekst van de wet gaat immers voor op de parlementaire besprekingen of de ratio legis van de wet.  Deze rechtstechnieken kunnen slechts als aanvulling bij de wettekst gebruikt worden (als deze bijvoorbeeld onduidelijk is), maar als er een duidelijke tekst voorligt, hebben ze geen plaats.

Vroegere ruime interpretatie 

Bovendien is het al vroeger voorgekomen dat de uiteindelijke draagwijdte van een wet buiten haar oorspronkelijk opzet ligt én ruimer is dan de parlementaire besprekingen.  Het bekendste voorbeeld is opnieuw de anti-racismewet en meer bepaald rond het begrip “aanzetten”.  Oorspronkelijk werd dit begrip geïnterpreteerd als het  ‘aansporen, aanhitsen, oproepen tot concrete daden’.  De anti-racismewet was immers ondermeer tot stand gekomen als reactie op enkele concrete racistische misdrijven, zoals een aanslag op de Joodse Gemeenschap in Antwerpen.  Dit blijkt ook uit de parlementaire voorbereiding. 

Aldus werd in volgens die interpretatie het uiten van een algemene negatieve opinie over vreemdelingen niet strafbaar gesteld.  Het is wel aanstootgevend maar tevens een rechtmatige toepassing zijn van het recht op vrije meningsuiting.

Ten gevolge van de opkomst van het vroegere Vlaams Belang, dat uitmunt in het poneren van algemene negatieve opinies over vreemdelingen, werd er van koers veranderd en werd het begrip “aanzetten” steeds ruimer geïnterpreteerd.   De tekst laat daar ruimte voor want er staat immers nergens dat het moet gaan om “concrete” daden.   De evolutie mondde uit in de veroordeling van de vzw’s die werkzaam waren rond het vroegere Vlaams Blok. 

Met andere woorden, als de anti-racismewet voorheen al de parlementaire besprekingen achter zich liet liggen en de vlucht vooruit koos, waarom zou er dan nu voor het begrip “afkomst” halsstarrig moeten aan worden vastgehouden?  De argumentatie van het CGKR staat op losse grond.

Politieke redenen

De werkelijke reden van het Centrum om de klachten over anti-Vlaamse berichtgeving af te wezen is politiek:  het Centrum wil geen standpunt innemen in het mijnenveld van de communautaire twisten.  Daar ligt immers haar bestaansreden ook niet, wel in de bestrijding van racisme tegen ‘allochtonen’.  Om kost wat kost een stellinginname te vermijden, doet men een beroep op kromme redeneringen.

Mijn inziens is dit meer dan terecht.  Alhoewel de anti-Vlaamse berichtgeving in sommige Brusselse en Waalse media kleinzielig en verwerpelijk is, zou een effectieve (strafrechtelijke) veroordeling slechts leiden tot een verdere communautaire radicalisering.  Het Vlaams Blok/Belang kreeg ook de (electorale) wind in de zeilen na de veroordeling van de drie vzw’s.  In de stoutste dromen van Vlaamse seperatisten is dit weliswaar een ideaal scenario, maar voor gematigde politici, journalisten en kiezers zou dit een werkelijke grondige hervorming van België (in een confederale staat) in de weg staan.  Dit is dus niet de te volgen weg.    

Een corridor door het Zoniënwoud?

De Waalse politici dromen van een corridor van Wallonië naar Brussel. Vroeger moest dat de volledige gemeente Sint-Genesius-Rhode (in sommige radicale voorstellen samen met de inlijving van de overige Brusselse faciliteitengemeenten) worden, vandaag stellen de Waalse politici de overname voor van een kleine strook Zoniënwoud met een kleine Franstalige woonwijk. Redelijk of niet?

Er kan de Vlaamse politici vaak veel verweten worden, dat bijvoorbeeld hun eisen te overdreven zijn of te overmoedig maar dat ze dolgedraaid een gebiedsuitbreiding zouden voorstellen, dat kan je hen alleszins niet verwijten. Helaas ligt dat dus anders bij de Franstaligen die er totaal geen graten in zien om de Balkan naar Vlaams Brabant te importeren.

Het is dan ook meer dan normaal dat het voorstel meteen unaniem werd afgeschoten door de Vlamingen. Karel De Gucht riep (ongelukkigerwijze) uit dat een corridor in het Zoniënwoud een soort Nagorno-Karabach aan de Zenne is. Onze minister van Buitenlandse zaken moet wel beseffen dat zijn vergelijking eigenlijk spaak loopt en koren op de molen is voor de Walen. Nagorno-Karabach is immers een Armeense (Christelijke) enclave in het Islamitische Azerbeidzjan. Als je al de vergelijking wenst te maken, dan dient niet de corridor vergeleken te worden met Nagorno-Karabach maar wel Brussel zelf, als Franstalige enclave in Vlaanderen.

De Poolse corridor

Bart Dewever vond een corridor iets hebben van de Negentiende eeuw. Hij zat er evenwel een eeuw naast. De corridor is een typische uitvinding van de technische en bureaucratische Twintigste Eeuw en dan vooral van de periode vlak na de Eerste Wereldoorlog, een periode die ook de term “cordon sanitaire” baarde.

De oorspronkelijke corridor was Pools en had tot doel Polen (toen nog een binnenstaat) een toegang te verschaffen tot de (Baltische) zee. In het verdrag van Versailles werd dit verwezenlijkt door Polen een strook te laten inlijven van het oude Keizerrijk Duitsland, waardoor Oost-Pruisen (en de stad Danzig) opnieuw een Duitse enclave in Slavisch gebied werd (Oost-Pruisen is historisch als Duitse enclave gegroeid). Deze Poolse corridor werd al snel een handig wapen van de Duitse nationalisten om de gemoederen op te stoken en de opgang van het Nationaal-Socialisme te bespoedigen. De Poolse corridor was immers niet volledig Pools. Er was ook een grote Duitse gemeenschap aanwezig.

Brussel als West-Berlijn

Waalse politici moeten zich dus realiseren dat historisch gezien de corridor niet zo succesvol is geweest. Als verdediging zullen sommige rationeel verdwaalde Franstaligen dan misschien verwijzen naar een veel nobelere historische situatie, namelijk de luchtbrug of luchtcorridor die de Westerse geallieerden gebruikten om West-Berlijn te bevoorraden tijdens de blokkade van de stad door de Sovjets. Het instellen van een luchtbrug is evenwel geen inlijving van grondgebied en geen enkele Vlaamse politicus denkt er aan om Brussel in tijden van grote crisis te gaan blokkeren, buiten wijlen Vlaams Blokker Guido Tastenhoye uiteraard die ooit in een verdwaasd moment voorstelde om Brussel “desnoods uit te hongeren”. Zelf zijn eigen partijtop was beschaamd voor zo een domme en grove uitspraak.

Als alternatief voor de corridor door het Zoniënwoud circuleren er Franstalige voorstellen om, opnieuw gelijkaardig met de Duitse situatie in de Koude Oorlog, de verbindingswegen tussen Brussel en Wallonië over te laten dragen door de Vlaamse gemeenschap aan de Franstaligen in ruil voor de splitsing van het kies- en gerechtelijke arrondissement Brussel-Halle-Vilvoorde. Ook dit voorstel is bij de haren gegrepen maar premier Yves Leterme was bereid om een afgezwakte versie van dit voorstel op de onderhandelingstafel te leggen, met name het gemeenschappelijke beheer door de Vlamingen en Walen van deze verbindingswegen. Dit compromisvoorstel werd meteen afgewezen door de Franstaligen.

Alhoewel ik niet mee wens te doen met de dagdagelijkse kritiek op Yves Leterme (La critique est facile, l’art difficile), was dit toch geen goede zet. Volgens de perceptie van de Franstaligen valt er nu over dergelijke voorstellen te praten want de Vlamingen zijn hen gevolgd in hun redenatie. Hopelijk komen de Franstaligen bedrogen uit.

Na België

Toen het voorstel van een corridor langzaam doorsijpelde in de Vlaamse politiek maakte de verbazing al snel plaats voor de verontwaardiging. Het plan voor een corridor kan immers moeilijk gepercipieerd worden als een alternatief voor de kieskring Brussel-Halle-Vilvoorde, zoals het inschrijvingsrecht in Brussel, of als ongeneerd Belgische compromis (bijvoorbeeld meer geld voor het Waalse onderwijs in ruil voor de splitsing van BHV). Integendeel, het werd volledig uitgedacht binnen een post-België scenario. De Franstaligen gaan er ogenschijnlijk vanuit, blijkbaar na het bekijken van de RTBF docu-fiction over de Vlaamse onafhankelijkheid, dat de Vlamingen eenzijdig de onafhankelijkheid wensen uit te roepen. Tegen dan moeten de Walen sterk staan en hun Brusselse broeders te hulp schieten: de corridor in de strijd tegen de Vlaamse fascisten.

Het is ronduit merkwaardig en verbazingwekkend om de Franstaligen in dergelijke gemoedstoestand te zien. In de aanloop naar de federale verkiezingen van 2007 waren de traditionele Vlaamse politieke partijen wel zeer Vlaamsgezind geworden, met op kop Yves Leterme en het kartel CD&V-N-VA, maar niemand van de drie traditionele politieke families stelden de onafhankelijkheid van Vlaanderen voorop. De radicaalste eis was de splitsing van Brussel-Halle-Vilvoorde en de overheveling van een aantal bevoegdheden naar het regionale niveau. Zelfs in de slogans van kartelpartner N-VA kwam de roep naar Vlaamse onafhankelijkheid (nochtans hun bestaansreden) niet prominent naar voor.

Het was uiteraard fout van de Vlaamse politici om er vanuit te gaan dat hun Franstalige tegenstrevers zonder slag of stoot de Vlaamse kiesprogramma’s zou maar zouden aanvaarden, maar dat ze hun been zo stijf zouden houden, had niemand verwacht. Van in het begin van de onderhandelingen werkten de Franstaligen tegen, met Milquet op kop. Er werd nooit beoogd om mee te werken met een echte staatshervorming, laat staan de splitsing van Brussel-Halle-Vilvoorde. Anders beslissen, hield in de visie van de Franstaligen de verdere erosie van de Belgische staat in.

Dat ze op dit moment zijn vergleden in het tegenovergestelde, met name het uitdenken van post-Belgicistische scenario’s is daarom bevreemdend, zeker als je weet dat de Vlaamse politici geen echt radicale houding meer innemen. Luide slogans over vijf minuten politieke moed worden achterwege gehouden. Gelatenheid dreigt evenwel in de plaats te komen.

Denkoefening

Alhoewel de auteur van dit artikel geen voorstander van Vlaamse onafhankelijkheid is maar daarentegen een Zwitsers federalisme voor België (verregaande autonomie voor de deelstaten) voorstaat, is de post-Belgische denkoefening door de Franstaligen, een interessante piste om even verder op door te borduren. De onafhankelijkheid van Vlaanderen en het uitéénvallen van België zou immers tal van complexe problemen in het leven roepen. Het zou zeker niet zo simpel verlopen als het Vlaams Belang ons probeert wijs te maken.

Er is inderdaad het probleem Brussel dat zonder de inlijving van de faciliteitengemeenten omringd wordt door Vlaanderen. Brussel zomaar integreren in een Vlaamse staat zal echter niet zomaar aanvaard worden, zeker niet door de Brusselaars zelf. Maar ook de droom van de PS om een Etat Wallobrux in het leven te roepen (met of zonder corridor) zal een luchtkasteel blijken. Zo een staat is immers onleefbaar zonder het geld van Vlaanderen en Waals-Brabant alleen kan die staat niet financieren. De Vlamingen die in Brussel werken, belasten, lijkt voor de Franstaligen de ideale oplossing maar dergelijke belasting zal snel stoten op een Njet van Vlaanderen (dat zelf een hele boel inkomsten ziet verloren gaan). Hoe kan in hemelsnaam in een dergelijke conflictueze toestand deze nieuwe Brusselse inkomstenbelasting geïnd worden? Dit lijkt onmogelijk.
En we moeten er zeker niet op wijzen dat heel wat internationale bedrijven zich liever in de Vlaamse rand (zoals Diegem) vestigen dan in Brussel zelf om te kunnen genieten van een meer bedrijfsvriendelijk klimaat.

Een ander territoriaal probleem wordt Komen-Waasten dat afgesneden zal zijn van het Waalse moederland (alhoewel het dat nu al is). Komen de Franstaligen binnenkort daar ook met een corridor aanzetten? Misschien kunnen de Vlamingen al zo iets uitdokteren voor Voeren of worden Voeren en Komen-Waasten misschien de nieuwe Baarle-Hertogs?

De huidige Belgische situatie die zich gevormd heeft na jaren compromissen sluiten staat een Vlaamse onafhankelijkheid in de weg of zal alleszins voor heel wat moeilijke problemen zorgen waarbij misschien opnieuw compromissen vereist zullen zijn. Doch is het allemaal wel de moeite waard? Mijn inziens kan een verregaande federalisering de huidige communautaire crisis wel oplossen en België redden en leefbaar maken voor iedere gemeenschap van ons land.

Maar dan moeten de Franstaligen (en de PS en FDF op kop) wel hun post-Belgische denkoefeningen uit hun hoofd zetten en meewerken aan een eerbare staatshervorming waarin iedereen zich kan vinden. Ondertussen moeten de Vlaamse politici iedere poging om de communautaire politiek te balkaniseren snel de kop indrukken.

Barack Obama is een opmerkelijk intelligent man. Niet omwille van zijn standpunten, als hij al ergens echt voor staat, maar wel om zijn enorme politieke talent. Tijdens de senaatsverkiezingen van 2004 was hij nog een nobele onbekende, vier jaar later dragen duizenden mensen hem in hun hart. Dit heeft hij vooral te danken aan zijn strategisch denken (samen met de adviseurs) en zijn charismatische persoonlijkheid, wat niet te ontkennen valt.

Al kan ik het moeilijk bewijzen, reeds bij zijn verkiezing tot de Amerikaanse Senaat was Barack Obama mij reeds opgevallen. De New York Times bejubelde toen al zijn overwinning en persoonlijkheid. Nog opmerkelijker was (en is) dat hij de enige Zwarte Amerikaanse senator is. Bij een toenmalig bezoek aan zijn campagnesite viel me ook meteen de charismatische persoonlijkheid van Obama op. De NYT voorspelde een beloftevolle toekomst.

Niet alleen de NYT was gecharmeerd door Obama. Ook het conservatieve blad National Review zag meteen een enorm politiek potentieel in Obama en volgde zijn politieke opgang met aandacht. Zo merkte ze op dat Obama reeds vroeg speelde met het idee om zich kandidaat voor president te stellen: in 2006 hield hij een speech waarin hij het belang van het geloof benadrukte, waarmee hij zich reeds als centrumfiguur trachtte neer te zetten.

Toen evenwel duidelijk werd dat Obama zich effectief kandidaat zou stellen voor president en vervolgens zijn campagne ontrolde (die zijn tegenstanders in de Democratische partij om ver walste), ontpopte Obama zich pas echt in een rasechte politicus. Zich realiserend dat hij in de Democratische “primaries” vooral zijn eigen linkse achterban voor hem moest winnen, nam hij een aantal (in Amerikaanse zin) linkse standpunten in, zoals de onmiddellijke terugtrekking van alle Amerikaanse troepen uit Irak, de invoering van een universele gezondheidszorg, een anti-wapendiscours, een pleidooi tegen globalisering en vrijhandelsverdragen (zoals NAFTA), enzovoort.

Om de centrum-kiezers, die zich soms laten verleiden om in Democratische primary te stemmen, niet af te schrikken, presenteerde hij zijn campagne onder de vlag “Unity” en hield hij grote speeches waar hij vooral de mensen oppepte maar beleidsmatig weinig losliet. Zijn voornaamste tegenstander Hillary Clinton reed zich daarentegen vast in “saaie” beleidsmatige speeches.

Keerpunt

Nu Obama de nominatie voor de Democratische Partij zo goed als binnen heeft, begint hij beleidsmatig te draaien richting centrum, wat zeer logisch is omdat een centrum-politicus veel meer kans heeft om de nationale verkiezingen te winnen dan een linkse of rechtse politicus.

Toch verbaast de snelheid waarop Obama van richting verandert iedereen. Recent schaarde hij zich achter de uitspraak van het Amerikaanse Hoge Gerechtshof om het verbod op handwapens in Washington D.C. als ongrondwettelijk neer te slagen, om kort voordien datzelfde hof te bekritiseren omdat de rechters (met een nipte meerderheid) oordeelden dat de doodstraf geen proportionele straf is voor een verkrachting van een minderjarige zonder doodslag. Vooral die plotse steun voor de doodstraf verrast.

Daar bleef het evenwel niet bij: tijdens de Democratische voorverkiezingen had Obama bakken kritiek over voor Bush omdat die laatste in zijn “War on terror” een wet wilde doorduwen die de Amerikaanse telecommunicatiebedrijven immuniteit zou verlenen tegen vervolging voor hun medewerking aan het afluisteren van Amerikaanse onderdanen kort na 9/11. Nu Obama de nominatie binnen heeft, ziet hij evenwel er geen graten meer in om het wetsvoorstel van president Bush toch te steunen.

Hij geeft zelfs aan zijn visie op de oorlog in Irak mogelijks te zullen wijzigen, indien hij, zoals hij aangaf, na gesprekken met de bevelhebbers ter plaatse zijn beeld over de toestand in Irak zou dienen aan te passen. Snel bluste hij de paniek in de Democratische rangen dat hij zou terugkomen op het zo essentiële Democratisch agendapunt door te stellen dat zijn vorige opmerking slechts een nuancering was van zijn vorig pleidooi voor de terugtrekking van alle Amerikaanse troepen. De deadline van zestien maanden (na zijn verkiezing) zou nog steeds vooropgesteld worden. Evenwel zouden er nog wel Amerikaanse troepen achter blijven om de Iraakse politie te trainen en zo nodig te helpen.

Hoe verschilt dergelijke visie evenwel nog van die van de Republikeinse presidentskandidaat John McCain die ook stilaan toegeeft dat de Amerikaanse troepen niet eeuwig zullen blijven (in tegenstelling tot zijn “a hundred years” -opmerking) maar enkel nog ter ondersteuning van de Iraakse opbouw. Mijn inziens staan beide presidentskandidaten quasi voor hetzelfde: ze willen allebei de Amerikaanse troepen niet allemaal meteen terugtrekken omdat ze inzien dat dit desastreuze gevolgen zou hebben voor het fragiele evenwicht die nu in Irak bestaat.

Nuancering of regelrechte flip flops

Kortom, Obama bewijst met zijn “flip flops” of, zoals zijn campagne het zou stellen, nuancering van vroegere standpunten dat hij net zoals vele andere politici is: hij keert met de wind wanneer het hem goed uitkomt. De wijze waarop hij dat doet en zijn timing is wel perfect. Linkse kranten en bloggers mogen hem stilaan wel doorzien, hun kritiek blijft niet hangen. De kiezers blijven geloven in Obama, de onkreukbare, de nieuwe frisse wind in de politiek. Ze dragen hem in hun hart, net zoals ze dat vroeger deden met John F. Kennedy, Bill Clinton of, dichter bij huis, Tony Blair. Maar hoe langer Bill Clinton of Tony Blair aan de macht waren, hoe meer de kiezer besefte dat hun helden slechts mensen van vlees en bloed waren met al hun onvolkomenheden.

En de voornaamste onvolkomenheid van politici is dat zij aan de macht willen komen én, als ze die eenmaal hebben, willen behouden. Barack Obama is volkomen in zijn onvolkomenheid. Hij plant, overlegt, keert, draait, steunt zijn predikant, desavoueert zijn predikant, verwerpt Nafta en sust de Canadezen met Nafta… allemaal om dat ene doel te bereiken: president worden van de Verenigde Staten van Amerika.

Alhoewel dit niets af doet aan het feit dat Barack Obama een goede president kan blijken te zijn (zonder evenwel de hoge verwachtingen in te lossen), is het wel verbazingwekkend hoe telkens weer de kiezer, en vooral hier in Europa, de publieke opinie met vol lof en bewondering uitkijkt naar het presidentschap van Barack Obama.   Om uiteindelijk toch weer teleurgesteld te worden in hun te hoge en utopische verwachtingen, zonder dat ooit toe te geven uiteraard.  Het politieke circus verliest zijn kuren niet.

What is a conservative? Essentially, someone who is temperamentally suspicious of government. That’s why conservatives argue for limited government, economic freedom, low taxes, and fewer regulations. The bumper-sticker version might be: “If in doubt, keep government out.” That demonstrates a healthy skepticism of both government’s competence (think Katrina clean-up) and its fuzzy benevolence, which generally involves toying with any activity that begins with the letters A through Z, scolding people for their behavior (and, er, persuading them to change it), or redistributing their wealth.

Daniel Olivier, voorzitter van de raad van bestuur van National Review in een artikel op NRO, waarin hij zijn steun betuigt met John McCain als kandidaat voor de presidentsverkiezingen

Wat is dat toch met Hillary Clinton en Obama? Onze kranten staan er vol van, duidingsprogramma’s lopen er van over en uit opiniepeilingen en lezersreacties in de krant of internetfora blijkt dat ook het overgrote deel van de bevolking in België (en ook in onze buurlanden) aan de voeten ligt van het Democratische duo.

De aantrekkingskracht van Obama en Clinton gaat blijkbaar in West-Europa (met uitzondering van het Verenigd Koninkrijk) over partijgrenzen heen. Enkele maanden geleden waren er nog verhitte discussies tussen Vlaams-Nationalisten, Christen-Democraten, Liberalen, socialisten in eigen land (over de staatshervorming), terwijl als het op de Amerikaanse verkiezingen aankomt, de Belgische en Europese pers en (logischerwijze?) de mainstream van de bevolking zich laat leiden door de senator uit New York en de senator uit Illinois.

De aantrekkingskracht van de Amerikaanse Democratische partij in Europa is éénvoudig te verklaren. Ze vloeit voort uit aloude clichés dat de Amerikaanse Democraten sociaal voelend zijn en voorstander zijn van een vredelievende, diplomatieke buitenlandpolitiek, terwijl de Republikeinen gewoonlijk afgeschilderd worden als oorlogszuchtig, antisociaal en meestal afkomstig uit rijke zakenmilieu’s of geplukt zijnde uit de Far West. En helaas zit het imago van de huidige president de Republikeinen ook niet mee, dat aan alle clichés lijkt te beantwoorden.

Bush Junior Republikeins?

Er valt niet te ontkennen dat tijdens het presidentschap van George Bush Junior een aantal zeer ongelukkige beslissingen werden genomen, waarbij de beslissing om Irak ‘preemptive’ aan te vallen naar voor springt. Een zeer te bekritiseren beslissing en vooral omdat de regering Bush totaal geen degelijk scenario had opgesteld voor een post-Saddam tijdperk. Irak viel daarom snel ten prooi aan chaos die slechts dankzij een ingrijpen van de nieuwe Amerikaanse militaire leiders kon verholpen worden.Maar moeten we de Republikeinen afrekenen op de regering Bush? Is George Bush een volbloed republikein en zijn de kandidaten bij de Republikeinen voor de presidentverkiezingen Bush lite versies, zoals zwaar fanatieke Europese Obama-aanhangers komen te beweren.

Uiteraard niet: Bush is geen volbloed republikein. De Republikeinse partij is immers een huis met vele kamers. Zo is Bush op binnenlands vlak een enorme etatist die tal van overheidsprojecten in het leven heeft geroepen om zogezegd de minderbedeelden te helpen. Hij staat immers, zoals hij ooit zelf zei, voor een compassionate conservatisme, wat hij vooral gebruikt om aan zijn achterban de toename van de overheid te rechtvaardigen.

Het beeld dat de meeste in Europa hebben over het Amerikaanse politieke spectrum is aldus veel te éénzijdig en moet sterk genuanceerd worden. De clichés, die vooral nog voortvloeien uit de vroegere retoriek van de Koude Oorlog toen een deel van de perslui de kant koos voor het communisme, moeten dringend overboord gegooid worden.

Steun terecht?

Daarom moeten velen hier in West-Europa hun steun voor Obama en Clinton ook eens ernstig in vraag stellen. Wie zich evenwel profileert als links, progressief of links-liberaal en voorstander is van sterke overheidsinterventie in de economie en de maatschappij, mag zich verheugen. Zijn keuze voor Clinton en Obama sluit aan bij zijn gedachtegoed. Clinton en Obama willen immers, in de voetsporen van Bush Junior, de sociale overheidsprogramma’s enorm uitbreiden.

Een vooruitblik van hoe haar beleid er zou uitzien, is wel de politieke reclameboodschap van Clinton tijdens de kerstperiode waarin ze zittend op een sofa allerlei sociale overheidsprogramma’s in de vorm van kerstcadeau’s aan het Amerikaanse publiek uitdeelt: de Amerikaanse Steve Stevaert als het ware. Wat Hillary er wel niet bij vertelt is het kostenplaatje. De bekende leuze “There is no such thing as a free lunch” is meer dan ook toepasselijk.

Kritische burgers rekenden snel het kostenplaatje uit maar samengevat betekent het dat een president Hillary Clinton onvermijdelijk een beroep zal moeten doen op belastingverhogingen om haar plan te doen realiseren. En voor wat? Voor een mislukt megalomaan project (in tijden van vergrijzing dan nog wel) zoals het beruchte Hillarycare (een ander mislukt sociaal programma ten tijde van Bill Clinton, opgezet onder de auspiciën van Hillary)?

Het is derhalve moeilijk te begrijpen dat Vlaamse liberalen met veel bewondering kijken naar Hillary Clinton. Zo is van gewezen minister Fientje Moerman geweten dat ze opkeek naar Hillary. Hoogstwaarschijnlijk een vrouwelijke reflex. Vaak wordt die op de volgende wijze verwoord: het zou toch mooi zijn dat eens een vrouw president van de machtigste staat ter wereld zou worden, of in dezelfde trend, dat een zwarte man president zou worden. Uiteraard is het prachtig om vast te stellen dat de emancipatie reeds zover is gevorderd, maar is dat voldoende om die twee senatoren te steunen? Moet je niet vooreerst kijken naar de competentie van een kandidaat voor een politieke functie (los van de vraag of Clinton of Obama bekwaam zijn) dan naar zijn afkomst, geslacht of huidskleur?). Barack Obama is zich daar van bewust en voert dan ook campagne met als motto ‘Eénheid’ en niet met een minderheidspleidooi, wat de schatrijke John Edwards wel doet in zijn polariserende campagne over arm en rijk.

Het is wel zo dat Vlaamse liberalen dezelfde waarden delen op ethisch vlak met de Amerikaanse Democraten: ondermeer de verdediging van het recht op abortus en het versterken van rechten van homoseksuelen. Maar is dit voldoende om hen te steunen in alles wat ze doen? Liberalen delen dezelfde waarden met de Vlaamse socialisten maar we zien de Vlaamse liberalen niet met volle overtuiging (verre van) de economische voorstellen van de socialisten steunen.

Een degelijk liberaal economisch beleid

Liberalen zoeken dan ook beter hun heil bij andere kandidaten en dan vooral bij de Republikeinen. Gewezen burgemeester van New York, Rudy Guiliani staat voor een economisch liberale visie, is pro-abortus en pro rechten voor homoseksuelen. Ook Mitt Romney is een liberaal op economisch gebied en wie de meest radicale vorm verkiest, kan zich richten tot libertariër Ron Paul die de overheid zo goed als wil afschaffen. De andere (voorgaande) kandidaten zijn niet zo radicaal maar staan voor een degelijk liberaal beleid op economisch vlak.

Iemand die voor een gelijkaardig beleid staat is senator John McCain, in mijn visie de grote kanshebber voor de nominatie bij de Republikeinen en de beste presidentskandidaat. Hij beseft ten minste dat belastingverlagingen gepaard moeten gaan met reducties in het overheidsorgaan. Zijn boodschap wordt dus niet populistisch herleid tot een pleidooi voor lagere belastingen (waar de Republikeinse partij sinds Bush Junior in verzeild is geraakt en ook de VLD sinds 1999).

Een dergelijke boodschap schept immers nog niet de nodige voorwaarden voor een liberaal economisch beleid en zet aan tot absurde dubbelzinnigheden op beleidsmatig vlak. Ook in eigen land werden we hiermee geconfronteerd: in het voorstel van regeerakkoord van het mislukte Oranje-Blauw stond immers naast een belastingverlaging (programmapunt van Open VLD) een indexaanpassing en verhoging van bepaalde sociale uitkeringen (een programmapunt van de Christen-Democraten). Zelfs de terugverdieneffecten van een belastingverlaging hadden dergelijke tweespalt nooit kunnen overbruggen.

John McCain staat ook voor een daadkrachtig én humaan vreemdelingenbeleid en (belangrijk in Europa) wil een beleid voeren dat de opwarming van de aarde tegengaat. De Vlaamse en Nederlandse liberalen kunnen zich dan ook voor een groot deel in zijn programma inschrijven.

En zelfs voor de Europese Christen-Democraten is er wat wils, zijnde oud-Gouverneur Mike Huckabee van Arkansas, een aantal ongelukkige uitspraken weliswaar achterwege gelaten. Een diepgelovige man die tegen het homohuwelijk is, tegen abortus, het gezin voorop plaatst en een linkse (populistische) economische politiek voorstaat.

Mediatisering



Veel Europeanen weten echter niets van de standpunten van de Republikeinen bij gebrek aan genuanceerde berichtgeving door de media die eerder een blik clichés serveert dan een berichtgeving aanbiedt die objectief alle aspecten van het politieke spectrum belicht. Een vaak gehoord verwijt is dat de presidentsverkiezingen in de VS sterk gemediatiseerd zijn en dat vorm over inhoud gaat. Dergelijke stelling gaat eerder op voor Europa waar de kijkers en lezers liever de zoete woorden van Clinton, Obama en de media slikken dan de programma’s inhoudelijk te bestuderen. Such a shame…

John F. Kerry, presidentskandidaat in 2004 voor de Democraten, staat op het punt zijn om aan Barack Obama zijn steun te verklaren.

Deze steunbetuiging komt als opsteker voor Obama die verrassend de voorverkiezingen in New Hampshire verloor aan Hillary Clinton. Het toont aan dat hij lang nog niet uitgeschakeld is in de strijd voor de Democratische nominatie.

Ondertussen publiceert de Wall Street Journal een opiniestuk van de Republikeinse kanshebber, senator John McCain en de onafhankelijke Democrat en goede vriend van McCain, Joe Lieberman over het welslagen in Irak dankzij de hun gesteunde troepenvermeerdering. Een strategisch goede zet door McCain vlak voor de voorverkiezingen in Michigan waar hij ten strijde trekt tegen de schatrijke Mitt Romney.